Subtotal ₺0.00
Köpeklerde leishmania, tatarcık ısırığıyla bulaşan paraziter bir hastalıktır. Belirtiler aylar, bazen yıllar sonra ortaya çıkar: göz çevresinde tüy dökülmesi, iyileşmeyen deri yaraları, hızlı uzayan tırnaklar ve kilo kaybı. Kesin tanı için kan testi gerekir. Şüpheniz varsa Petopia Çekmeköy Veteriner Kliniği’ni arayın: 0544 914 23 58
Köpeğinizin göz çevresindeki tüyler seyreldi, tırnakları her zamankinden hızlı uzuyor ya da iştahı yerindeyken kilo veriyor. Belki de bir test sonucunda “leishmania pozitif” yazısını gördünüz ve aklınız evdeki çocuğunuza gitti. İki durumda da sorunuz aynı: bu hastalık ne kadar ciddi ve şimdi ne yapmalısınız?
Leishmania, tatarcık adı verilen küçük bir sineğin ısırığıyla bulaşır. Köpeğinizi sevmekle ya da onunla aynı evde yaşamakla size geçmez. Sinsi yanı, bulaştıktan sonra aylarca hiçbir belirti vermeyebilmesidir. Bu yüzden yazın Ege ya da Akdeniz’e götürdüğünüz veya başka bir şehirden sahiplendiğiniz köpekte hastalık çok sonra ortaya çıkabilir.
Çoğu kişi leishmaniayı güney sahillerinin hastalığı sanır. Oysa İstanbul ve çevresindeki bazı araştırmalarda da köpeklerde saptanmıştır.
Bu yazıda belirtileri, tanı sürecini, tedavinin neyi değiştirdiğini ve pozitif bir köpekle aynı evde güvenle yaşamak için yapmanız gerekenleri Vet. Hekim Hasan Hüseyin Demir’in klinik deneyimiyle anlatıyoruz.
Leishmania, tek hücreli bir parazittir. Köpeklerde hastalığa çoğunlukla Leishmania infantum türü yol açar. Parazit vücutta yayıldıkça deriyi ve böbrek, karaciğer, dalak gibi iç organları etkiler. Hastalığın tıptaki adı leishmaniasistir.
Bulaşmanın Yolu Tatarcık Isırığıdır
Paraziti köpekten köpeğe taşıyan canlı tatarcıktır. Kum sineği ya da yakarca adıyla da bilinir. Boyu 2-3 milimetredir, sivrisinekten küçüktür ve çoğu zaman fark edilmez.
Yalnızca dişi tatarcık kan emer. Enfekte bir hayvandan kan emerken paraziti alır, sonraki ısırığında başka bir köpeğe aktarır. Tatarcıklar en çok akşam ve gece saatlerinde aktiftir. Korunma önlemlerinin neredeyse tamamı bu bilgiye dayanır.
Köpekten Köpeğe ya da İnsana Temasla Geçer mi?
Geçmez. Birlikte oynamak, aynı kaptan su içmek, yalamak ya da aynı evde yaşamak hastalığı bulaştırmaz. Kan nakliyle ve anneden yavruya geçiş bildirilmiştir ama nadirdir.
İnsana bulaşma da aynı yoldan, tatarcık ısırığıyla olur. Bunun evinizde neyi değiştirdiğini aşağıda, Leishmania Pozitif Köpekle Aynı Evde Yaşamak bölümünde anlatıyoruz.
İstanbul’da Leishmania Riski Var mı?
Türkiye’de leishmania en çok Ege ve Akdeniz kıyılarında görülür. İstanbul için dürüst cevap şudur: risk düşüktür ama yok sayılamaz.
İstanbul’da Yapılan Araştırmalar Ne Gösteriyor?
2003’te Tuzla, Bakırköy, Büyükçekmece, Kemerburgaz ve Sarıyer’de 152 sokak köpeğinin kanı incelendi. Hiçbirinde leishmania antikoru bulunmadı. Aynı yıllarda sahipli ve sahipsiz 110 köpekle yapılan başka bir çalışmada ise 7 köpekte antikor saptandı. Trakya’da yürütülen bir araştırmada Silivri’deki köpeklerin bir bölümü pozitif çıktı. Komşu Kocaeli’de de pozitif köpekler bildirildi.
Antikor saptanması, köpeğin parazitle karşılaştığını gösterir. Hasta olduğu anlamına gelmez. Yine de bu sonuçlar parazitin İstanbul ve çevresinde dolaşabildiğini ortaya koyuyor. Çekmeköy için yayınlanmış ayrı bir çalışma yok.
Asıl Risk: Tatil Dönüşü ve Başka Şehirden Sahiplenme
İstanbul’da yaşayan bir köpek için en gerçekçi bulaşma senaryosu seyahattir. Yazı Ege ya da Akdeniz’de geçiren köpek, tatarcığın en yoğun olduğu bölgede ve mevsimde bulunmuş olur. Belirtiler aylar sonra çıktığı için çoğu sahip hastalığı o tatille ilişkilendirmez.
İkinci senaryo sahiplenmedir. Güney illerindeki barınaklardan ya da sokaktan sahiplenilen köpek paraziti taşıyor olabilir. Antalya’daki dört barınakta yapılan bir çalışmada köpeklerin yaklaşık yüzde 8’i pozitif bulundu.
Köpeğiniz bu iki gruptan birindeyse:
- Tatile çıkmadan önce tatarcık kovucu korumayı hekiminizle planlayın.
- Dönüşte ya da sahiplenmeden sonra test zamanını hekiminize sorun. Çok erken yapılan test paraziti göstermeyebilir.
- Aylar sonra bile olsa deri, tüy ya da tırnak değişikliği görürseniz seyahat geçmişini mutlaka söyleyin.
Köpeklerde Leishmania Belirtileri
Leishmania yavaş ilerler ve belirtileri başka hastalıklarla kolayca karışır. Aşağıdakilerin hiçbiri tek başına leishmania anlamına gelmez. Birkaçı bir aradaysa ya da köpeğinizin seyahat geçmişi varsa muayeneyi ertelemeyin.
Deri, Tüy ve Tırnak Belirtileri
Hastalık en sık deride kendini gösterir:
- Göz çevresinde, burun üstünde ve kulak uçlarında tüy dökülmesi
- Deride kepeklenme ve pullanma
- Burun, pati tabanı ve kemik çıkıntılarında iyileşmeyen yaralar
- Tırnakların normalden hızlı ve kıvrılarak uzaması
Tırnak uzaması sahiplerin en geç fark ettiği, hekimlerin ise en çok önem verdiği işaretlerden biridir.
Göz çevresindeki tüy dökülmesi ve kepeklenme ilk bakışta deri mantarına ya da uyuza çok benzer. Bu yüzden leishmania şüphesinde bu hastalıklar da araştırılır. Mantarla karışan deri hastalıklarını ve aralarındaki farkları Köpeklerde Mantar rehberimizde tablo hâlinde anlattık.
Genel Durum ve İç Organ Belirtileri
- Kilo kaybı ve kas erimesi
- Halsizlik, çabuk yorulma
- Lenf bezlerinde büyüme
- Burun kanaması
- Gözde kızarıklık ve bulanıklık
- Çok su içme ve sık idrara çıkma
Son madde böbreklerin etkilenmeye başladığını gösterebilir. Leishmaniada hastalığın seyrini en çok böbreklerin durumu belirler. Erken tanı bu yüzden önemlidir.
Belirti Vermeden Taşıyıcılık
Parazitle karşılaşan her köpek hastalanmaz. Belirtiler bulaşmadan 3 ay ile 7 yıl sonra ortaya çıkabilir. Bu sürede köpek tamamen sağlıklı görünür.
Başka bir hastalık, yaşlılık ya da uzun süren stres bağışıklığı zayıflattığında hastalık kendini gösterebilir. Belirti vermeyen köpek de tatarcık için parazit kaynağı olabilir. Seyahat ya da sahiplenme geçmişi olan köpekte test bu nedenle belirti beklenmeden konuşulmalıdır.
Acil İşaretler:
Durmayan burun kanaması, belirgin halsizlik, yemeyi tamamen kesme ya da kısa sürede hızlı kilo kaybı varsa beklemeyin, hemen arayın. Kliniğimiz her gün 11:00-20:00 arasında açıktır. Mesai dışında acil durumda telefonla ulaşabilirsiniz.
Leishmania Tanısı Nasıl Konur?
Leishmania gözle teşhis edilmez. Belirtiler şüphe uyandırır, tanıyı kan testi koyar. Süreç çoğu zaman tek bir muayene ve kan örneğiyle başlar.
Ne Zaman Test Yaptırmalısınız?
- Yukarıdaki belirtilerden biri ya da birkaçı varsa
- Köpeğiniz Ege ya da Akdeniz’de bulunduysa ve aradan birkaç ay geçtiyse
- Köpeğinizi güney illerinden ya da geçmişini bilmediğiniz bir yerden sahiplendiyseniz
- Leishmania aşısı yaptırmayı düşünüyorsanız
Hangi Testler Yapılır?
Antikor testi: Kanda parazite karşı oluşan antikorları arar ve ilk basamaktır. Hızlı test kitiyle ya da laboratuvarda antikor düzeyi ölçülerek yapılır.
PCR: Parazitin genetik materyalini arar. Antikor testi şüpheli kaldığında devreye girer.
Hemogram, biyokimya ve idrar tahlili: Leishmaniayı göstermez. Hastalığın böbrekleri ve karaciğeri ne kadar etkilediğini gösterir. Tedavi kararı bu sonuçlara göre verilir.
Gerekirse lenf bezinden ya da deriden ince iğneyle örnek alınır ve mikroskopta incelenir.
Petopia Çekmeköy Veteriner Kliniği’nde muayene, kan alımı ve leishmania testi kliniğimizde yapılır. Hemogram ve biyokimya da kliniğimizde çalışılır.
Test Negatif Çıkarsa Ne Anlama Gelir?
Negatif sonuç rahatlatır ama her zaman son söz olmaz. Vücudun antikor üretmesi aylar sürebilir. Bulaşmadan kısa süre sonra yapılan test bu yüzden negatif çıkabilir. Belirtiler sürüyorsa ya da risk yüksekse hekiminiz testi birkaç ay sonra tekrarlamayı veya PCR ile doğrulamayı önerebilir.
Pozitif sonuç da tek başına “hasta” demek değildir. Antikor düzeyi, belirtiler ve kan tahlili birlikte değerlendirilir. Tedavi gerekip gerekmediğine hekim bu tablonun bütününe bakarak karar verir.
Köpeğinizde şüphelendiğiniz bir belirti ya da seyahat geçmişi varsa testi konuşalım. Vet. Hekim Hasan Hüseyin Demir köpeğinizi muayene eder, hangi testin gerektiğini size anlatır. Muayene ve test ücretini öğrenmek için de arayabilirsiniz.
Leishmania Tedavi Edilir mi?
Evet, tedavi edilir. Yalnız tedavinin hedefi paraziti vücuttan tamamen silmek olmaz, bu çoğu köpekte mümkün değildir. Hedef parazit yükünü düşürmek, belirtileri geriletmek ve böbrekleri korumaktır. Doğru tedavi ve düzenli takiple birçok köpek uzun süre iyi bir yaşam sürer.
Tedavide Hangi İlaçlar Kullanılır?
Hekimler tedavide en çok üç etken maddeden yararlanır: allopurinol, miltefosin (MİLTEFORAN) ve meglumin antimoniat (ANTİMANİA). Çoğu zaman ikisi birlikte kullanılır. Hangi ilacın, hangi dozda ve ne kadar süre verileceği köpeğin kilosuna, hastalığın evresine ve böbrek değerlerine göre değişir.
Bu ilaçlar reçeteyle ve hekim kontrolünde kullanılır. Evde bulunan ya da internetten alınan ilaçla tedaviye başlamayın. Yanlış ilaç ya da doz, zaten zorlanan böbreklere zarar verebilir.
Tedavi Ne Kadar Sürer, Takip Nasıl Olur?
Tedavi aylar sürer, bazı köpeklerde ilaç ömür boyu devam eder. Çoğu köpekte ilk ay içinde belirgin düzelme görülür. Belirtilerin geçmesi tedavinin bittiği anlamına gelmez.
Takipte hekiminiz düzenli aralıklarla kan ve idrar tahlili ister, antikor düzeyine bakar. Amaç iki şeyi erken yakalamaktır: hastalığın yeniden alevlenmesi ve böbreklerdeki değişiklik. Kontrol sıklığını köpeğinizin durumuna göre hekiminiz belirler.
Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Belirti gösteren köpek tedavi edilmezse hastalık ilerler ve böbrek yetmezliğine kadar gidebilir. Tedavi görmeyen köpek tatarcıklar için parazit kaynağı olmayı da sürdürür. Tedavi bu yüzden hem köpeğinizi hem çevresindekileri korur.
Leishmania Pozitif Köpekle Aynı Evde Yaşamak
Test pozitif çıktığında ailelerin ilk sorusu genellikle evdeki çocukla ilgilidir. Bu bölüm o soruya cevap veriyor.
İnsana Nasıl Bulaşır, Nasıl Bulaşmaz?
Köpeğinizi sevmek, kucaklamak, aynı odada uyumak, tüyüne ya da salyasına dokunmak hastalığı bulaştırmaz.
İnsana bulaşma, köpekte olduğu gibi, enfekte tatarcığın ısırmasıyla olur. Zincir şöyle işler: enfekte köpek, onu ısıran tatarcık, sonra aynı tatarcığın ısırdığı insan. Köpekler bu parazitin doğadaki ana kaynağıdır.
Riski belirleyen iki şey vardır: ortamda tatarcık bulunması ve köpeğinizin tatarcığa karşı korunmasız olması. Köpeğinizle temasınızın bunda payı yoktur.
Evde Çocuk, Hamile ya da Bağışıklığı Zayıf Biri Varsa
Leishmania insanlarda en çok küçük çocuklarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ağır seyreder. Evinizde bu gruptan biri varsa yapılacaklar aynıdır, yalnızca daha titiz uygulanır:
- Köpeğinizin tedavisini ve kontrollerini aksatmayın.
- Tatarcık kovucu tasma ya da damlayı kesintisiz kullanın. Tedavi, kovucu korumanın yerini tutmaz.
- Pencerelere ince gözenekli sineklik takın.
- Köpeğinizi akşam ve gece saatlerinde bahçede ya da balkonda yatırmayın.
- Hamilelik, bağışıklık hastalığı ya da çocuğunuzun sağlığıyla ilgili sorularınızı kendi hekiminize danışın.
Köpeği Evden Uzaklaştırmak Gerekir mi?
Hayır. Tedavisi süren ve tatarcığa karşı korunan bir köpekle aynı evde yaşamakta sakınca yoktur. Köpeği başka bir eve ya da barınağa vermek sorunu çözmez. Korumasız ve tedavisiz kalan köpek, gittiği yerde hem kendisi hem çevresi için daha büyük risk oluşturur.
Köpeğinizi Leishmaniadan Nasıl Korursunuz?
Korunmanın tek hedefi vardır: tatarcığın köpeğinizi ısırmasını engellemek. Tedavisi aylar süren, takibi ömür boyu devam eden bir hastalıkta korunma her zaman daha kolaydır.
Tatarcık Kovucu Tasma ve Damla
Her dış parazit ürünü tatarcığa etkili değildir. Pire ve keneye karşı kullandığınız tablet ya da damla köpeğinizi tatarcıktan korumayabilir. Leishmania için kovucu etkisi olan ürün gerekir. Bunlar deltametrin ya da permetrin gibi etken maddeler içeren tasma ve damlalardır.
- Tasma takıldığı gün etki göstermez. Seyahatten en az bir iki hafta önce takılmalıdır.
- Damlalar belirli aralıklarla yenilenir. Süre ürüne göre değişir.
- Tatarcık mevsimi İstanbul’da ilkbahar sonundan sonbahar ortasına kadar sürer. Güneye gidecekseniz korumayı yola çıkmadan başlatın.
Köpeğinize uygun ürünü ve kullanım takvimini koruyucu hekimlik muayenesinde birlikte belirliyoruz.
Pet Sahibine Not:
Evinizde kedi de varsa dikkat edin. Köpekler için üretilen permetrinli damlalar kediler için zehirlidir. Ürünü köpeğinize uyguladıktan sonra kuruyana kadar kedinizle temasını engelleyin. Köpek ürününü kediye asla kullanmayın. Evde kedi olduğunu hekiminize söyleyin, ürün seçimi buna göre yapılır.
Akşam Saatleri ve Sineklik
Tatarcık gün batımından gün doğumuna kadar aktiftir.
- Tatarcık mevsiminde akşam yürüyüşünü gün batmadan yapın.
- Köpeğinizi geceleri bahçede ya da balkonda yatırmayın.
- Pencerelere ince gözenekli sineklik takın. Tatarcık sivrisinekten küçüktür, standart sineklikten geçebilir.
Bu önlemler kovucu ürünün yerini tutmaz, onu tamamlar.
Leishmania Aşısı
Köpekler için leishmania aşısı vardır. Aşı köpeğin parazitle karşılaşmasını engellemez, hastalığın gelişme riskini azaltır. Bu yüzden aşılı köpekte de kovucu tasma ya da damla kullanılmaya devam edilir.
Aşı yalnızca testi negatif çıkan köpeklere uygulanır.
Düzenli olarak güneye seyahat eden ya da riskli bölgede vakit geçiren köpekler için hekiminizle konuşmaya değer.
Sık Sorulan Sorular
Şark çıbanı, leishmaniasisin insanlarda deride yara yapan biçiminin halk arasındaki adıdır. Köpeklerdeki hastalık aynı parazit ailesinden kaynaklanır ama genellikle deriyle sınırlı kalmaz, iç organları da etkiler. Veteriner hekimlikte bu tabloya köpek leishmaniasisi denir.
Kediler de enfekte olabilir ama hastalık kedilerde köpeklere göre çok daha seyrek görülür. Bulaşma yolu aynıdır: tatarcık ısırığı. Köpeğinizden kedinize temasla geçmez. Kedinizde iyileşmeyen bir deri yarası varsa muayene ettirin.
Bunun tek bir cevabı yoktur. Süreyi en çok tanı anındaki böbrek durumu ve tedaviye verilen yanıt belirler. Erken tanı konan, tedavisi ve kontrolleri aksatılmayan birçok köpek uzun süre iyi bir yaşam sürer. Köpeğiniz için gerçekçi beklentiyi hekiminiz tahlil sonuçlarına bakarak söyleyebilir.
Hayır. Bitkisel ürünlerin, vitaminlerin ya da evde uygulanan yöntemlerin leishmaniayı kontrol altına aldığını gösteren bir kanıt yoktur. Bu yöntemlerle geçen zaman böbrek hasarının ilerlemesine yol açar. Tedavi reçeteli ilaçlarla ve hekim takibinde yapılır.
İlaçlar reçeteyle verilir ve doz her köpek için ayrı hesaplanır. Tedavinin maliyeti köpeğin kilosuna, kullanılacak ilaca ve gereken tahlillere göre değişir. Net bilgi için muayenenin ardından hekiminizle konuşun ya da bizi arayın.
Evet. Leishmania köpekten köpeğe oyunla, koklaşmayla ya da aynı kaptan su içmekle geçmez. Tedavisi süren ve kovucu tasma takan köpeğinizin günlük hayatını kısıtlamanıza gerek yoktur.
Şimdi Ne Yapmalısınız?
Köpeğinizde tüy dökülmesi, iyileşmeyen yara, hızlı uzayan tırnak ya da açıklayamadığınız kilo kaybı varsa muayeneyi ertelemeyin. Güneyden döndüyseniz ya da köpeğinizi yeni sahiplendiyseniz belirti beklemeden test zamanını konuşalım. Pozitif bir sonuç aldıysanız tedavi ve takip planını birlikte kuralım.
Burun kanaması, belirgin halsizlik ya da yemeyi kesme varsa bugün arayın.
Petopia Çekmeköy Veteriner Kliniği her gün 11:00-20:00 arasında açıktır. Mesai dışında acil durumda telefonla ulaşabilirsiniz.
👨⚕️ İçerik Yazarı
Hasan Hüseyin Demir Veteriner Hekim
Afyon Kocatepe Üniversitesi Veteriner Fakültesi mezunudur. Küçük hayvan sağlığı ve koruyucu veteriner hekimlik alanında çalışmaktadır. Petopia Veteriner Klinikleri bünyesinde, kedi ve köpek sağlığı, aşılama programları ve koruyucu veteriner uygulamaları üzerine klinik çalışmalar yürütmektedir.
